Bài 2: KHÁT VỌNG SÁNG TẠO

Khi quyết định viết những dòng này tôi chợt nhớ tới sáng kiến nhỏ của một người bạn. Cách đây mấy năm tôi cùng mấy anh bạn góp vốn mở một trung tâm tin học. Lúc đầu hoạt động đào tạo khá sôi động nên trung tâm phát triển khá tốt. Tuy nhiên sau đó do nhiều người có khả năng mua máy và tự học nên hoạt động đào tạo bị giảm sút rõ rệt. Chúng tôi chuyển dần sang sửa chữa và buôn bán nhỏ nhưng rất khó thu hút khách hàng. Tình hình lâm vào hoàn cảnh khó khăn. Chúng tôi bàn bạc và anh bạn tôi đã đưa ra một ý tưởng. Thế là chúng tôi thiết kế một mẩu quảng cáo nhỏ bằng ngón tay khá bắt mắt trên đó có ghi số điện thoại của trung tâm và thuê một cô sinh viên đi dán trước màn hình máy tính của rất nhiều cơ quan trong thành phố. Ngay lập tức có rất nhiều cuộc điện thoại gọi đến yêu cầu chúng tôi giúp đỡ: từ việc sửa máy hỏng, thay thế phụ tùng, đổ mực máy in, cài đặt chương trình v.v... Và chúng tôi đã làm không hết việc. Tôi chợt nhận ra một điều rằng: hiệu quả của sáng tạo là vô cùng lớn, chỉ một sáng kiến nhỏ có thể làm xoay chuyển tình thế. Từ đó trong tôi luôn văng vẳng hai chữ: SÁNG TẠO.

Khi bước chân lên bục giảng, tôi lại thấy rằng chỉ bản thân mình sáng tạo thôi thì chưa đủ, cần phải khơi nguồn sáng tạo của lớp lớp các sinh viên. Từ đó tôi hoạt động vô cùng hăng say. Với lợi thế của một bí thư đoàn thanh niên cùng với khát vọng của tuổi trẻ, tôi đã tổ chức được rất nhiều cuộc thi về sáng tạo cho sinh viên. Chúng tôi đã vô cùng kinh ngạc trước sức sáng tạo của tuổi trẻ, và của con người Việt Nam nữa chứ - tôi tin là như vậy.

Qua các cuộc thi đã có rất nhiều sinh viên trưởng thành và đạt được giải cao ở các cuộc thi có quy mô lớn hơn. Tuy nhiên cũng có một số ít đã không thể vươn xa. Tôi đi tìm hiểu và nhận thấy: không phải sinh viên đó không có năng lực mà ở họ còn thiếu lòng quyết tâm, ngại vượt khó. Tôi rất thích câu nói của một ai đó: con đường vượt qua khó khăn ngắn và nhanh nhất là hãy đi xuyên qua nó. Cách đây hai năm, em trai tôi đang làm trong ngành cơ khí với mức lương khá cao ở thủ đô thì đột nhiên đòi về quê để mở xưởng sản xuất mà trong tay không hề có một đồng vốn nào. Khi nói lên dự định thì không một ai trong gia đình đồng ý ngoại trừ tôi. Cuối cùng chúng tôi cũng thuyết phục được mọi người. Thế là bao nhiêu sổ đỏ, sổ lương đều mang ra thế chấp ngân hàng hết. Rất không may là do chưa có nhiều kinh nghiệm về thiết bị nên máy móc liên tục hỏng hóc, trong suốt bảy tháng liền không ra được sản phẩm. Nhưng khi đã khắc phục được sự cố về máy móc và sản xuất tốt thì không tài nào tiêu thụ nổi, bán thế nào người ta cũng không mua hoặc mua rất ít. Công suất mỗi ngày là 2 tạ nhưng có tháng chỉ bán được 30 kg. Hàng hoá ứ đọng, vốn không thể lưu chuyển trong khi sức ép về tiền vay ngân hàng ngày càng ghê gớm. Dù có điện thoại liên lạc nhưng một lần em tôi không chịu nổi đã đi xe máy hơn trăm cây số trong đêm lên nói với tôi chỉ một câu: có lẽ em phải bán máy thôi anh ạ. Tôi thấy em trai trong trạng thái sụp đổ hoàn toàn. Tôi nói: nếu thế thì cả nhà sẽ ra đứng đường. Đêm đó hai anh em thao thức tới gần sáng. Hôm sau đi làm sớm chợt nghe thấy người bán báo rao về vụ án Nguyễn Việt Tiến tham nhũng mỗi tháng riêng tiền gội đầu đã hết . . . 2.000 đô la mà nước mắt tôi cứ tự nhiên tuôn ra. Rất may là sau những nỗ lực đến tột cùng thì giờ đây xưởng đã sản xuất không kịp hàng để bán ra. Tôi nghĩ rằng nếu đầu hàng thì không còn gì để nói nữa. Và như vậy, sáng tạo và bản lĩnh phải luôn song hành.

Xen kẽ với các giờ giảng tôi thường nói về vấn đề sáng tạo và sinh viên lắng nghe với sự say sưa kỳ lạ. Rồi bất chợt họ cũng hào hứng say sưa nói về những ước mơ, những dự định của mình. Có một lần khi biết tôi có thời khoá biểu dậy ở một lớp nọ, anh bạn đồng nghiệp đến chia sẻ: dậy lớp đấy chán lắm, rát họng mà chúng nó cứ ỳ cả ra. Khi dạy, tôi thấy lớp đấy cũng trầm thật, nhưng tôi nghĩ không phải là đã hết cách. Trong một giờ giảng tôi đã ra một bài toán về tính sáng tạo, sau một chút lưỡng lự các sinh viên cũng bắt tay vào giải, bất chợt có một sinh viên reo lên và đưa ra lời giải đúng. Tôi đề nghị cả lớp dành một tràng pháo tay thật to cổ vũ cho bạn, đồng thời hôm sau tôi tặng sinh viên đó một cuốn sách nói về gương cần cù sáng tạo và yêu cầu cả lớp truyền tay nhau đọc. Thật bất ngờ, phong trào học tập của lớp đó sôi động hẳn lên và kết quả học tập cuối kỳ cũng khả quan hơn trước. Với cương vị của một giảng viên tôi nghĩ rằng không chỉ truyền đạt những kiến thức chuyên môn mà cần phải thổi bùng lên ngọn lửa đam mê sáng tạo trong những con người trẻ tuổi kia. Họ đang khao khát biết nhường nào. Mới đây tôi có tổ chức một buổi giao lưu khá đặc biệt: mời các cựu sinh viên đã tương dối thành công về nói chuyện với sinh viên trong trường. Khi tôi bước ra sân khấu, hàng nghìn sinh viên dưới hội trường đã vỗ tay không ngớt, tôi chỉ biết đứng im và . . . cười. Một cảm xúc rất đặc biệt dâng trào trong tôi. Đó là nguồn cổ vũ vô cùng lớn lao. Tôi tự hứa, cần phải làm một điều gì đó dành tặng cho họ.

Và giờ đây, khi đọc xong những cuốn sách như: Biến giấc mơ thành sức mạnh đi tới, Phương thức Toyota, Thế giới phẳng . . . trong tôi lại trào dâng một khát khao mãnh liệt. Đó là làm thế nào để thật nhiều người có được kiến thức cơ bản về Phương pháp luận sáng tạo (TRIZ) và Cải tiến liên tục (Kaizen). Tôi và nhiều người nữa do không được học ngay từ thời sinh viên những vấn đề này nên đã gặp không ít những khó khăn, thất bại. Giờ đây cần phải nhanh chóng truyền tải những kiến thức này tới càng nhiều người càng tốt. Món quà mà tôi đang tự tay gói ghém dành tặng cho những con người trẻ tuổi mà tôi hằng yêu mến và kỳ vọng là đây. Tôi đã mất ăn mất ngủ nhiều ngày đêm để trình lãnh đạo nhà trường dự thảo kế hoạch phát triển hai môn này và đang hồi hộp chờ đợi kết quả. Liệu kế hoạch có được phê duyệt? Liệu giấc mơ của tôi có thành hiện thực?

Tôi nghĩ rằng “Giấc mơ Việt Nam” chính là sự cộng hưởng những giấc mơ giản dị của từng con người Việt Nam. Đó chính là ước mơ sáng tạo. Cần phải thổi bùng lên ngọn lửa đam mê sáng tạo trong mỗi con người Việt Nam. Phải biết cách tổ chức, tạo môi trường thuận lợi cũng như động lực thúc đẩy để họ bộc lộ hết khả năng. Điều đó không hề đơn giản chút nào.

Và, nếu ai đó còn nghi ngờ về sức sáng tạo của con người Việt Nam thì hãy xem: những thần đèn Cẩm Luỹ với những lần chuyển nhà thần kỳ, những kỹ sư Phan Đình Phương với những sản phẩm mang nhãn hiệu An Sinh, những anh nông dân hai lúa với giấc mơ chế tạo máy bay, còn nhiều và còn nhiều nữa. Những con người Việt Nam, từ nông dân chân chất cho đến trí thức thành thị đều có thể sáng tạo tuyệt vời. Đó là những minh chứng sinh động nhất.

Đất nước hình chữ S này đã phải trải qua biết bao đau thương và mất mát. Nhờ sáng tạo mà “rũ bùn đứng dậy sáng loà”. Giờ đây con thuyền đã ra biển lớn, sóng to gió cả còn khôn lường. Con đường nào để đi tới bến bờ thành công?

Trong vòng hơn một thế kỷ qua, chỉ có Nhật Bản và Singapo lọt được vào tốp những nước phát triển. Nhờ đâu vậy? Hẳn ai cũng biết: nhờ cần cù và sáng tạo mà đi lên.

Cùng là máu đỏ da vàng đấy. Việt Nam ơi! Liệu Người có tiến bước?

Nguyễn Minh Tân
GV Khoa CNTT – Trường đại học Công nghiệp Hà Nội

NETWORK OF INTERNATIONAL COOPERATION FOR DEVELOPMENT
3-24-62 SHIRAKABE HIGASHI-KU, TWINS SHIRAKABE 506,NAGOYA 461-0011 JAPAN
Tel 81-52-932-3676 - FAX 052-937-8525 - E-mail: